Sana zarar veren biri için yine de endişeleniyorsun. Bitmesini istiyorsun ama bitmesinden korkuyorsun. Uzaklaştığında için boşalıyor, döndüğünde nefes alabiliyorsun. Bu çelişki irade zayıflığı değil — travma bağı adını verdiğimiz çok daha derin bir mekanizma.
Travma bağı, istismar ve şefkatin dönüşümlü biçimde yaşandığı ilişkilerde oluşan güçlü duygusal bağa verilen isimdir. İngilizce “trauma bonding” kavramından gelen bu terim, kişinin zarar gördüğü kişiye güçlü biçimde bağlanmasını tanımlar.
Bu bağı yaratan şey sevgi değil, beynin stres altındaki kimyasal tepkileridir. Tehlike anı geçince gelen rahatlama, affedilince hissedilen sıcaklık — bu ani değişimler bağı pekiştirir.
Her zaman fiziksel şiddet içermez. Duygusal iniş-çıkışların çok keskin olduğu her ilişki zemini hazırlar:
Bu örüntüler beynde güçlü bir bağ oluşturur — çünkü öngörülemeyen ödül sistemi, düzenli ödülden çok daha bağımlılık yaratır.
Çünkü travma bağında bağlılık, gerçek bir güvenlik hissinden değil; tehlike döngüsünden çıkma ihtiyacından beslenir. Beyin bu kişiyi tehlike kaynağı olarak değil, tehlikeden çıkışın kaynağı olarak kodlar.
Bunun yanında erken dönemde öğrenilmiş kalıplar devreye girer. Çocuklukta sevgi ve acıyı aynı kaynaktan alan biri, bu ikisini birbiriyle karıştırmayı öğrenmiş olabilir. “Beni inciten beni seviyor” — bu bilinçaltı bir denklem haline gelebilir.
Mantık ve irade çoğunlukla yetmez — çünkü bağ düşüncede değil, bilinçaltında kodlanmıştır. Bu yüzden salt “kendini topla” yaklaşımı işe yaramaz.
Çıkış yolu; bu bağın nasıl oluştuğunu görmek, beynin ve bilinçaltının bu ilişkide ne öğrendiğini anlamak ve bu kalıbı dönüştürmekten geçer. Bu döngüyü derine inerek çalışmak istiyorsan, Duygu Odaklı Eril-Dişil Denge Eğitimi‘nde ilişki kalıpları ve duygusal bağımlılık üzerine kapsamlı çalışıyoruz.
Gülhan Toktay’ın kaleminden en çok okunan yazılar.
